Wacław Niżyński

[Ewa J.]

Przepraszam, że tak bezceremonialnie pozwalam sobie założyć ten temat (do tej pory u nas na forum jest tylko jeden o "Dzienniku" Niżyńskiego), ale nie ukrywam, że mam w tym określony cel. Mam nadzieję, że wybaczycie mi mój brak nastroju do opracowywania w tej chwili jego rzetelnej biografii, ale jako że taka na początek by się przydała, a wielu już przygotowało tego typu materiały, to tak jak u nas zamieszcza się linki do bibliografii baletowej, ja pozwolę sobie zamieścić również link do biografii, myślę, że wystarczająco obszernej i dobrze opracowanej: http://www.balet.pl/portal/index.php?option=content&task=view&id=14&Itemid=2

A teraz (znowu bezceremonialnie) pozwolę sobie przejść do nurtującego mnie pytania. Otóż jak powszechnie wiadomo, ponoć nie zachowało się, a nawet możliwe, że w ogóle nie powstało żadne nagranie filmowe, na którym można byłoby zobaczyć taniec Niżyńskiego. I jest to o tyle zrozumiałe, że podobno sobie tego nie życzył i nie chciał, żeby go filmowano; w przeciwnym razie byłoby to rzeczywiście dość dziwne, bo zachowały się przecież, krótkie bo krótkie, ale jednak, materiały filmowe przedstawiające najsłynniejsze tancerki tego okresu: Annę Pawłową, Tamarę Karsawinę, Olgę Spiesiwcewą. I rzeczywiście - to przywodziło mi na myśl pytanie - czy aby na pewno nigdy nie powstało żadne, choćby jedno, krótkie nagranie, szczególnie biorąc pod uwagę to, że był to w tamtych czasach tancerz największego formatu?
I dość dawno temu, będzie kilka miesięcy - natrafiłam na youtube na jakieś "sprytne", a może i nie podróbki, które rzekomo przedstawiały kilkunastosekundowe fragmenty występów Wacława. Oczywiście, większość to okpiła, ale ktoś w komentarzach napisał, że słyszał o tym, iż istnieje jedno nagranie, ale w prywatnych rękach. Oczywiście, bez podania źródła informacja ta była nie wiele więcej warta, co owe krótkie filmy, dlatego zapomniałam o tym na dłuższy czas, chociaż mimo wszystko - zaintrygowało mnie to.
Przypadek jednak sprawił, że jakimś trafem znowu otworzyłam to nieszczęsne video, ale za to, przeczytałam, że autor owego komentarza podaje źródło dla tej informacji, a jest to ponoć książka Peter Ostwalda "Vaslav Nijinsky, A Leap into Madness". Może lepiej zamieszczę link do tego video wraz z komentarzem: http://www.youtube.com/watch?v=wy7YHWnxZOQ&feature=channel

Czy ma ktoś może tą pozycję? Ja chciałam kupić kiedyś książkę Romoli o Niżyńskim, ale niestety zwinięto mi ją sprzed nosa, za to nawet sam Fokin wspominał, że jest w niej ponoć mnóstwo kłamstw i nieścisłości (typu: Wacław w wieku trzech lat z siostrą Bronisławą i bratem Stanisławem tańczyli klasyczne pas de trois - Bronisława musiałaby mieć zatem jeden rok, ponieważ była od Wacława dwa lata młodsza). Acha, tylko nanieść jeszcze na to poprawkę, że Fokin wtedy już szczerze "nienawidził" Niżyńskiego, więc ile jest wyolbrzymień z jednej czy z drugiej strony naprawdę trudno stwierdzić nie czytając..
Tak czy inaczej miałam na myśli to, że do tej pozycji podanej jako źródło również należałoby się odnosić sceptycznie, bo wiele może być zarówno kłamstw, jak i lichych spekulacji, żeby tylko wywołać mizerną sensację.. ale, nawet jeśli jest w tym choćby cień prawdy, to moim zdaniem w tym przypadku ta sprawa jest warta uwagi. Bo zastanówmy się: załóżmy, że takie nagranie rzeczywiście istnieje i znajduje się w prywatnych rękach. Dlaczego więc nie zostanie udostępnione? Przecież to nagranie, ujawnione teraz, w dzisiejszych czasach, musiałoby wzbudzić sensację! No i właśnie, skoro jego posiadacz nie chce puścić go w powszechny obieg, to jaki może być tego powód? Czyżby obawiał się, że ta sensacja przemieni się w sensację, ale negatywną i że zarówno już symboliczna postać Niżyńskiego, jak i jego legenda, runą z piedestału, wywołają powszechne rozczarowanie? Jak na razie nic innego nie przyszło mi do głowy, bo trudno mi uwierzyć, że ta osoba mogłaby być aż tak zaborcza, żeby chcieć zatrzymać je tylko dla siebie.. i kto to może być, ktoś z rodziny, a może po prostu jacyś potomkowie osób związanych z środowiskiem Baletów rosyjskich?
Bardzo proszę, jeśli ktoś czytał, albo coś słyszał, lub chociaż jeśli ma swoją własną teorię na ten temat, to niech się nią podzieli, jestem strasznie ciekawa, co inni myślą na ten temat, może jednak czegoś więcej się dowiem

[nathaliye]

z tego co mi wiadomo żadne takie nagranie nie istnieje, w Dziennikach to także chyba było napisane (chociaż głowy nie dam), zresztą mi osobiście nawet to nie przeszkadza, dzięki temu każdy ma jakieś wyobrażenie o Niżyńskim, o tym jak tańczył i jaki był, w temacie o Dziennikach M. pisała nawet że nie chce ich czytać bo chce go znać jako tancerza a nie chorego człowieka, ja przeczytałam i fakt że jak czytam o nim czy gdzieś znajduję informacje o nim to przypomina mi się często obraz chorego człowieka ale nie żałuje, jest to jakaś postać tragiczna, samo opublikowanie jego pamiętników moim zdaniem "rozebrało" go ze wszelkiej intymności (ja się ciesze że zostały opublikowane, nie mówie że to źle tylko stwierdzam fakt) sądze że dobrze że nie ma żadnego nagrania, pare tajemnic zabrał ze sobą i miał do tego wszelkie prawo

[Ewa J.]

Przecież ja też zawsze słyszałam o tym, że takiego nagrania nie ma, ale powiedziałam już, dlaczego ten fakt obudził moje wątpliwości i jakie okoliczności na to wpłynęły. Poza tym, teraz przyszło mi na myśl, że np. mógłby nie mieć świadomości tego, że go sfilmowano, bo z tego co mi wiadomo tak powstał jedyny film jaki dziś istnieje o Spiesiwcewej - został nakręcony przez amatora zapewne siedzącego na widowni. Nie wiem, na ile wiarygodna jest ta książka i źródła jej autora, nie wiem też, w jakiej formie zostało to w książce podane: czy jako na przykład, zamaskowana sugestia, czy otwarcie zostało stwierdzone, że takie nagranie rzeczywiście istnieje. A z drugiej strony - gdyby rzeczywiście było w rękach prywatnego posiadacza, to ten tym bardziej nie pragnąłby rozgłosu, bo z czasem być może pewne osoby zaczęłyby na niego naciskać, żeby jednak zmienił zdanie co do udostępnienia owego nagrania.. Wiem, że to może wydać się bardzo naiwne - wierzyć w coś takiego, ale skoro podobne, nazwijmy to, przypuszczenia, publikuje się w książce biograficznej, to powinny być chyba wynikiem posiadania konkretnych informacji, a nie widzimisię autora, chyba że cała ta praca jest nierzetelna (lub częściowo) i np. zawiera więcej takich wyssanych z palca informacji.. Po prostu bardzo mnie to zaciekawiło, dlatego o wszystkim napisałam tutaj, w nadziei, że może ktoś wie więcej, niż ja

[Chiaranzana]

Hmmm, obejrzałam sobie filmik i ten tancerz nie wygląda mi w ogóle na Niżyńskiego. en jest wysoki i chudy, Niżyński z tego co pamiętam był dość krępy. Dziś każde nagranie można zrobić, ze starych zdjęć, itp, itp.

Jeśli pisze się biografie, autor musi podać źródła, może napisać np [iac]własność prywatna[/iac] pod zdjęciem, mówiąc ze jest to stop-klatka z jakiegoś filmu. Jeśli pisze się pracę naukową to tym bardziej powinny być podane wszelkie źródła z których się korzysta.

A jeśli w biografii są dane na temat filmu lub jego poszlak, to najwyżej można poszukać w jakimś muzeum, które specjalizuje się w twórczości Niżyńskiego.

P.S. Piszesz, ze mówi się , że nie ma żadnych zachowanych nagrań z tańcem Niżyńskiego, chyba to pomyłka, ja pamiętam, że był kiedyś film o historii baletu chyba robiła tę serię fr. tv La Sept i tam Niżynski występował w Popołudniu Fauna, widać było, że to nie podróbka ale stary film.

Niestety w swojej bibliotecze o Niżyńskim mam tylko w języku rosyjskim.

[Blanche]

[quote13="Ewa J."]Bo zastanówmy się: załóżmy, że takie nagranie rzeczywiście istnieje i znajduje się w prywatnych rękach. Dlaczego więc nie zostanie udostępnione? Przecież to nagranie, ujawnione teraz, w dzisiejszych czasach, musiałoby wzbudzić sensację! No i właśnie, skoro jego posiadacz nie chce puścić go w powszechny obieg, to jaki może być tego powód? Czyżby obawiał się, że ta sensacja przemieni się w sensację, ale negatywną i że zarówno już symboliczna postać Niżyńskiego, jak i jego legenda, runą z piedestału, wywołają powszechne rozczarowanie?[/quote13]
Z góry uprzedzam, że piszę jako prawie kompletny laik w kwestii Niżyńskiego, bo jedyne co o nim wiem to to, co mogłam przeczytać na wikipedii, forach internetowych itp. .
Ale to, co napisałaś, ma moim zdaniem sens. Wiadomo, że o Niżyńskim można przeczytać "wspaniale skakał, jakby unosił się w powietrzu", szczęściarze, którzy widzieli jak tańczy, mówili, że nigdy czegoś takiego nie widzieli. Jednak ile w tym jest prawdy, a ile wspomnień? Wiadomo, że pewne rzeczy we wspomnieniach często okazują się być lepsze niż były w rzeczywistości. Kiedy pojawia się tancerz o niezwykłych umiejętnościach i niezwykle charyzmatyczny, wybija się ponad innych, uznawany jest za wielkiego. Jednak owa wielkość w pewnym okresie czasu może już nią nie być w następnym okresie, może nawet stać się standardem, bądź nowe standardy dyskredytują wielkość poprzednich okresów. Trochę to zawile napisałam, więc wyjaśnię na przykładzie. Anna Pawłowa - niezaprzeczalnie jedna ze wspanialszych tancerek wszech czasów, budząca wiele emocji swoim wyrazem artystycznym - teraz, co z resztą też już pisałaś w innym temacie - prawdopodobnie nawet nie dostałaby się do szkoły baletowej. Inny przykład - Maja Plisiecka, o której na youtube można przeczytać komentarze, że nic nadzwyczajnego, że za gruba, że mało rozciągnięta, że słaba technicznie, może i szybka, ale w gruncie rzeczy Natalia Osipova jest lepszą Kitri. Oczywiście wielu baletomanów nadal dostrzega jej wielkość, jednak wiele osób, szczególnie młodych, zapatrzonych w takie tancerki jak Zakharova, Somova czy Semionova, po prostu nie potrafi spojrzeć na tancerki z poprzednich lat z odpowiedniej perspektywy i zobaczyć w nich coś więcej niż za grube jak na dzisiejsze standardy nogi których nie podnoszą do ucha .
I - przejdę w końcu do sedna - podobna rzecz mogła być z Niżyńskim. Gdyby istniało jakieś nagranie i gdyby pokazać je teraz szerszej publice, kto wiem, czy nie odezwałyby się głosy - Barysznikow skakał o niebo lepiej 30 lat temu, teraz chłopcy w baletówce potrafią tak tańczyć itp. Tak jak w przypadku Plisieckiej, tak i tu wiele osób potrafiłoby dostrzec wielkość Niżyńskiego, zrozumieć, czemu stał się legendą, ale wiadomo, że w takich przypadkach głosy negatywne są głośniejsze niż pozytywne. I mogłoby się stać tak, jak napisałaś - legenda Niżyńskiego by upadła. A póki nagranie (o ile istnieje) nie zostanie udostępnione publice, jest tak, jak napisała nathaliye - każdy może mieć swoje wyobrażenie o tym, jak tańczył.
To jest oczywiście chyba najczarniejszy scenariusz, jednak możliwość takiej reakcji może być przyczyną ukrywania potencjalnego nagrania.

Mimo tego, co napisałam wyżej, sama chciałabym, żeby nagranie z tańcem Niżyńskiego istniało i chciałabym je zobaczyć . Chciałabym nie tylko uznawać jego wielkość, bo tak nakazuje historia baletu, ale też tą wielkość zobaczyć, nawet jeżeli okazałoby się, że jego legendarne skoki nie są wcale imponujące.

A tak z innej beczki - chciałabym nadrobić moje zaległości jeżeli chodzi o Niżyńskiego, więc już szukam książek w bibliotece uniwersyteckiej, ale znalazłam tylko dwie: "Gdy rozum śpi a w mięśniach rodzi się obłęd" Tadeusza Nasierowskiego i "Niżyński" Wiery Krasowskiej - czy coś o nich wiesz, warto je czytać, od której lepiej zacząć?

[Kasia G]

Od Krassowskiej - to kompetentna biografia z elementami fabularnymi, bardzo szczegółowa. "Dgy w mięśniach..." to praca psychiatry, który analizował pos factum przypadek Niżyńskiego na podstawie jego rysunków i pism... dośc kontrowersyjne i raczej zostaw to sobie na "deser". No i oczywiście są jeszcze Dzienniki NIżyńskiego... trudna lektura.

[Torin]

I dlatego dobrze, że nie zachowały się żadne nagrania z jego występów- już na zawsze pozostanie legendą do której nikt nie dorośnie !
Coś coraz trudniej dziś osiągalnego ....

Torin

[Ewa J.]

[quote11="Blanche"]A tak z innej beczki - chciałabym nadrobić moje zaległości jeżeli chodzi o Niżyńskiego, więc już szukam książek w bibliotece uniwersyteckiej, ale znalazłam tylko dwie: "Gdy rozum śpi a w mięśniach rodzi się obłęd" Tadeusza Nasierowskiego i "Niżyński" Wiery Krasowskiej - czy coś o nich wiesz, warto je czytać, od której lepiej zacząć?[/quote11]
Tak, tak, zdecydowanie tak jak mówi Kasia, najlepiej zacząć od Krasowskiej.. naprawdę bardzo dobra i warta polecenia biografia, przynajmniej mi bardzo dobrze się ją czytało "Gdy rozum śpi, a w mięśniach rodzi się obłęd" Nasierowskiego nie miałam jeszcze okazji przeczytać (a właściwie był to mój własny wybór, dlaczego zaraz powiem), ale przeglądałam, wertowałam i czytałam większe ustępy i na tej podstawie wnioskuję, że to będzie naprawdę fascynująca lektura.. naprawdę, podejście od strony psychologicznej to coś, co niewątpliwie uzupełni obraz Niżyńskiego nie tylko jako artysty, ale i człowieka (a mówię to jako osoba zawsze żywo zainteresowana psychologią, nawet psychiatrią). Tak czy inaczej.. dlaczego jeszcze nie zdecydowałam się przeczytać? Dlatego, że tą książkę chcę właśnie zostawić na deser Krasowska to było jak gdyby wprowadzenie postaci, zaprezentowanie najważniejszych faktów z jej życia, "Dziennik" - to już będzie głos samego Niżyńskiego i chociaż na pewno najbardziej tragiczny, to chcę jednak zacząć od źródła, a dopiero później przeczytać wnikliwą psychoanalizę.. chcę najpierw sama myśleć, poczuć, zrozumieć jeszcze dokładniej jego tragedię na podstawie jego własnych słów, a dopiero później sięgnąć po Nasierowskiego. Tak to sobie ustawiłam i dlatego kiedy tylko będę miała możliwość przeczytania "Dziennika", sięgnę po tą ostatnią pozycję..

[quote11="Blanche"]Mimo tego, co napisałam wyżej, sama chciałabym, żeby nagranie z tańcem Niżyńskiego istniało i chciałabym je zobaczyć . Chciałabym nie tylko uznawać jego wielkość, bo tak nakazuje historia baletu, ale też tą wielkość zobaczyć, nawet jeżeli okazałoby się, że jego legendarne skoki nie są wcale imponujące.[/quote11]
Tak, mam tak samo - nigdy jeszcze do tej pory nie uznawałam niczyjej wielkości tylko dlatego, że historia tak nakazuje. Dlatego właśnie chciałabym zobaczyć to nagranie, o ile istnieje. Poza tym legenda - skoro jest legendą - powinna być na tyle silna, żeby móc zmierzyć się z każdą rzeczywistością i epoką w dziejach. Ci, którzy mają szacunek dla sztuki tańca, na pewno ocenią to tak, jak należy. Bo młodsze pokolenie często bywa tak zaślepione, że nie widzi nic poza techniką, nic kompletnie nie potrafi zrozumieć, oprócz tego, ze najlepszy jest ten, kto najwyżej podniesie nogę, kto zrobi największą ilość piruetów. Moim zdaniem Pawłowa w dzisiejszych czasach się broni, ale nie z tego tytułu, że jest w jakiś sposób symboliczna, a jej nazwisko rozpoznawalne dla wielu kręgów, nie tylko baletomanów, że nakazuje nam ją czcić historia - ona po prostu była naprawdę genialną i wyjątkową artystką, jakich już dziś nie spotkamy. I ważne jest tylko to, żeby z tej jej odmienności uczynić wartość, bo przecież nie jest w zasadzie w niczym podobna do współczesnych nam artystek, które oglądamy dzisiaj. Ale jednak - pytam się siebie - skoro "Umierającego łabędzia" tańczyły chyba wszystkie największe primabaleriny świata, najbardziej uznane tancerki, a tylko jej wykonanie potrafi wzbudzić we mnie tak silne emocje i wzruszenie, to choćby tylko z tego powodu nigdy nie odmówię jej geniuszu. Mówiono o niej kiedyś, jeszcze za jej czasów, że potrafi poruszać najdelikatniejsze struny ludzkiej duszy, jak nikt oddać najsubtelniejsze emocje i uczucia, każdą ich barwę, każdy detal - i dziś, po ponad stu latach mogłabym powiedzieć o jej sztuce to samo, dlatego teraz, po tych doświadczeniach, nie boję się konfrontacji ze sztuką Niżyńskiego, ale jestem jej zachłannie ciekawa A to wszystko, nasze spojrzenie na taniec, to przecież tylko kwestia odpowiedniej wrażliwości estetycznej i artystycznej, jaką przecież możemy w sobie wyrobić, jeśli tylko mamy ku temu chęci. Łatwiej przecież - wiem to z doświadczenia - zachwycać się fajerwerkami, niż czymś o wiele mniej widowiskowym, wolnym, cichym, spokojnym - nawet smutnym

[Blanche]

Przeczytałam biografię Niżyńskiego autorstwa Krasowskiej, a również fragmenty "Dziejów baletu" Tacjanny Wysockiej dotyczące Ballets Russes i zaciekawiło mnie odmienne spojrzenie na powstanie "Popołudnia fauna". U Krasowskiej jest to przedstawione, w wielkim uproszczeniu, w ten sposób, że pod wpływem muzyki Debussy'ego w wyobraźni Niżyńskiego zrodziły się pewne obrazy i idee, które chciał urealnić. Z kolei w "Dziejach baletu" jest, że to Diagilew podsunął Niżyńskiemu i pomysł baletu, i wskazał "kanciaste" ruchy fauna, i że Niżyński cały czas pytał Diagilewa o zdanie, przez co właściwie autorem baletu jest Diagilew (do spółki z Bakstem, który też miał trochę do powiedzenia jeżeli chodzi o choreografię). Może czytałyście inne biografie i potrafiłybyście powiedzieć, która wersja jest "prawdziwsza", czy, jak to często bywa, prawda leży po środku?

[Ewa J.]

Właśnie sama się nad tym zastanawiałam, bo również czytałam te fragmenty "Dziejów baletu", o których wspominasz. W każdym razie możliwe, że Wysocka przedstawia wierniej kulisy powstawania tej choreografii, o czym świadczy chociażby jej bardziej krytyczny stosunek do tej sprawy. Zresztą w wielu publikacjach wspomina się o tym, że Niżyński nieustannie był bombardowany przez Diagilewa, Baksta i Strawińskiego wieloma bodźcami z różnorakich dziedzin sztuki, tak, aby go pobudzić i zainspirować do twórczego myślenia, a potem działania. Wspaniały impresario na początku chciał zrobić z Niżyńskiego wielkiego światowca - oprócz genialnego tancerza miał na celu przynajmniej upozorować go jako osobę oczytaną, obeznaną we wszystkich dziedzinach sztuki, posiadającą umiejętność swobodnej konwersacji, błyszczącej w towarzystwie elokwencją itd., a do tego wszystkiego w końcu zrodził się w jego głowie plan, żeby zrobić go jeszcze genialnym choreografem, który wkrótce będzie mógł zająć miejsce Fokina jako czołowego choreografa Baletów Rosyjskich. Jak się to wszystko skończyło, jakie niesaski z tego później wynikły i jak się to przełożyło na dalszą współpracę zespołu w następnych latach - wszyscy dobrze wiemy. Diagilew przeliczył się, i to bardzo, a Fokin jako osoba o piekielnie wysokich ambicjach oczywiście zareagował złością i gniewem, znienawidził wręcz Niżyńskiego (choć wcześniej nawet udzielając wywiadów dla gazet mówił o nim jako o "najwybitniejszym tancerzu naszych czasów", o cudownym i jedynym w swoim rodzaju wybitnym artyście, etc., zachwycał się nim, z myślą o nim tworzył nawet niektóre swoje balety). Ale cóż, biorąc pod uwagę jego ognisty temperament i po przemyśleniu pewnych spraw, nie dziwi mnie teraz ani trochę jego postępowanie, jego duma raz została urażona i tej zadry nie mógł pozbyć się już do końca życia. Diagilew tak zachachmęcił, nie biorąc pod uwagę tego, że do jednego i drugiego artysty powinien mieć zdecydowanie mniej ambiwalentny stosunek, a już w szczególności do Fokina, bo ten drugi czasami miał siły znosić o wiele więcej, niż można się było tego po nim spodziewać.
Ale wracając do sedna sprawy - trudno to rozstrzygnąć, i czy za każdym razem Niżyński rzeczywiście pytał: "Sierioża, czy tak?". Chociaż biorąc pod uwagę bardzo wolne tempo choreografii oraz jej pewną "toporność"(nie używam tego słowa jako określenia wartościującego tym razem), kanciastość ruchów i póz, trudno mi też uwierzyć, że mogła ona powstawać spontanicznie, pod wpływem jakiegoś frenetycznego natchnienia, jakie przypisałabym raczej Fokinowi Tak, on zdecydowanie był romantycznym twórcą na swój sposób..
Ale co ciekawsze - "Popołudnie fauna" chyba nawet do dziś oceniane jest niejednakowo przez różnych krytyków, jeśli chodzi o wartość artystyczną tej choreografii. Z tego co pamiętam, to na przykład Haskell o Niżyńskim-choreografie miał raczej niepochlebne zdanie, również Wysocka (czy dobrze mówię?) miała zdaje się możliwość zobaczenia "Fauna.." w wykonaniu Niżyńskiego i jeśli dobrze pomnę, była dość daleka od zachwytów. Wiadomo - co człowiek, to inna opina, ja sama nie jestem jak na razie w stanie ustosunkować się wystarczająco obiektywnie i bezstronnie co do tej choreografii.